Jak zrozumieć nastolatka?

Jak zrozumieć nastolatka?

Nie jest łatwo mieć pod opieką jednego nastolatka, a co dopiero całą klasę?

image

Nastolatkowie mają zmienne nastroje, przedziwne pomysły, problemy z koncentracją… Wbrew pozorom, to, co się z nimi dzieje to nie wynik huśtawki hormonalnej (choć i ona komplikuje sprawę). A co w takim razie wpływa na zachowanie nastolatka? Jak go zrozumieć i jak się z nim porozumieć?

 Za większość typowych (i często uciążliwych) zachowań nastolatka odpowiadają intensywne zmiany jakie zachodzą w tym wieku w organizacji mózgu. Dzięki procesom przycinania połączeń między neuronami i mielinizacji, poszczególne części mózgu integrują się w lepiej działającą całość.

To skomplikowany proces, który prowadzić ma do tego, by człowiek lepiej kojarzył, sprawniej podejmował decyzje, potrafił efektywniej zarządzać swoją uwagą itd.

Zanim jednak młody człowiek osiągnie ten etap rozwoju, w jego umyśle dzieje się coś w rodzaju generalnego remontu. Świetnie i przystępnie wyjaśnia to w książce „Burza w mózgu nastolatka” słynny psychiatra Daniel J. Siegel. Apeluje on, by okresu dojrzewania nie traktować jako trudnego czasu, który trzeba jedynie „jakoś przeczekać”. Właśnie teraz – jak pisze Siegel – mamy niepowtarzalną okazję wpłynąć na dziecko w mądry i korzystny dla niego sposób. Wspierając młodego człowieka, kierując jego uwagę na ważne kwestie możemy wiele go nauczyć – na całe życie.

 Dobre warunki dla rozwoju mózgu

Prof. Siegel podkreśla rolę kilku czynników w tym okresie rozwoju. Ogromnie ważny dla nastolatka jest sen. Kilkunastoletni człowiek potrzebuje niemal tyle snu, co małe dziecko: przynajmniej 8-9 godzin w nocy plus drzemka w ciągu dnia. Na pewno widzicie na swoich lekcjach, jak bardzo uczniowie są niewyspani. Chodzenie do szkoły na godzinę 8.00 to dla nich autentyczna tortura. To, że zasypiają na lekcjach nie jest z ich strony podyktowane złośliwością ani brakiem szacunku. Rozmawiajcie z nimi o roli snu.

Równie ważne są w tym wieku: śmiech, zabawy i wygłupy. Dla nas, dorosłych, są dość uciążliwe. Ale dla nastolatków to naturalny sposób na zredukowanie napięcia, dotlenienie, odprężenie. To także trening kojarzenia.

Kolejnym warunkiem dobrego rozwoju jest aktywność fizyczna. Niestety na nią wciąż brakuje czasu, bo po szkole trzeba jeszcze odrabiać lekcje… Spróbujcie ograniczyć zadawanie prac domowych albo zlecajcie zadania, które wymagają ruchu i wyjścia na dwór.

Dobrze byłoby porozmawiać z uczniami o tym, jak ważny jest w tym okresie życia odpoczynek bez sięgania po telefon czy komputer. Ogromnie ważne jest pozwolenie sobie na tzw. twórczą nudę. Jeśli nastolatek bez sensu gapi się w sufit – to bardzo dobrze! (Oczywiście, jeśli poza tym dziecko potrafi podjąć aktywność i wchodzić w relacje z ludźmi). Nudzenie się i bujanie w obłokach (czasem przy słuchaniu muzyki) bardzo dobrze wpływa na rozwój kory mózgowej.

Autor książki namawia także, by pomóc młodemu człowiekowi w nauce koncentracji i wglądu w swoje uczucia. Bardzo pomocne są tu np. techniki mindfulness, trening uważności, medytacja.

 Praktyczne wskazówki

Tyle teoria. A jak to przełożyć na praktykę? W dużym uproszczeniu można spróbować takich środków:

  • Jako nauczyciel albo rodzic nastolatka, dbaj przede wszystkim o swoje emocje. Ucz się wyciszenia, relaksacji, pogłębiaj samoświadomość. W trudnych chwilach koncentruj się na oddechu. Nie dawaj się wyprowadzić z równowagi.
  • Pamiętaj, że dziecku jest trudno zrozumieć swoje własne reakcje. Wszystko tak szybko się zmienia: ciało, emocje, reakcje, marzenia, plany, przyjaźnie. Nastolatek jest w tym zagubiony. I głównie skoncentrowany na sobie. Jeśli zachowuje się w trudny sposób, to raczej nie po to, by dokuczyć dorosłym, a dlatego, że nie wie, co ma zrobić ze swoimi uczuciami.
  • Okazuj uczniom szacunek i zaufanie. Oni są teraz na to ogromnie wyczuleni. Wszelkie zakazy, nakazy, moralizatorskie przemowy – działają na nich, jak płachta na byka. Gdy są do czegoś zmuszani, natychmiast stawiają opór. To naturalny i zdrowy objaw tego okresu rozwoju.
  • Powtarzaj sobie, że nastolatek może mieć przejściowe problemy z rozumieniem relacji międzyludzkich. Nie bardzo rozumie, o co chodzi dorosłym, nie kontroluje także wyrazu swojej twarzy. Jeśli patrzy na ciebie naburmuszony, obrażony, zacięty – to najpewniej wcale nie jest wycelowane w ciebie. Prawdopodobnie w środku cierpi z jakiegoś powodu, boi się śmieszności, jest zagubiony. Niech poczuje, że jesteś po jego stronie.
  • Rozmawiaj ze swoimi uczniami nie tylko o tym, że powinni się pilni uczyć, ale także o tym, że muszą rozsądnie odpoczywać. Dbanie o siebie, o swój umysł, ciało, rozwój moralny, relacje z innymi ludźmi – to ważne zadanie, o którym wszyscy powinniśmy codziennie pamiętać. Podsuń uczniom książkę „7 nawyków skutecznego nastolatka” Seana Covey’a – to mądra, wartościowa lektura, dostosowana do wieku i potrzeb nastolatków. Mówi o tym, jak mądrze zarządzać swoimi emocjami, jak być w dobrych relacjach z innymi ludźmi, jak współpracować, planować i dążyć do upragnionego celu.